Η βιόλα

Η βιόλα μερικές φορές θεωρείται ο φτωχός συγγενής της οικογένειας των εγχόρδων, χωρίς αυτό να μας εκπλήσσει ιδιαίτερα: το κοντραμπάσο έχει τη θέση του παππού της ορχήστρας, το βιολί την οδηγεί και το τσέλο χρησιμοποιείται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας του όμορφου, μειλίχιου τόνου του. Αλλά η βιόλα, θαμμένη μέσα στα έγχορδα έχει σπανίως την ευκαιρία να λάμψει ως σόλο όργανο. Η βιόλα είναι μόνο κατά το ένα έβδομο μεγαλύτερη από το βιολί. Εκτός από το μεγαλύτερο μέγεθος της είναι εντελώς όμοια με αυτό. Το δοξάρι της βιόλας είναι κι αυτό λίγο μεγαλύτερο από του βιολιού. Οι χορδές της βιόλας ξεκινούν από Ντο που είναι μία οκτάβα χαμηλότερα από το μέσο Ντο και κουρδίζονται σε διαστήματα πέμπτης (Ντο, Σολ, Ρε και Λα). Οι ανοικτές χορδές αναπαράγουν ακριβώς την έκταση του τσέλου αλλά μία οκτάβα ψηλότερα. Το όνομα «βιόλα» χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την βιόλα ντα γκάμπα, ένα όργανο που κρατιόταν ανάμεσα στα πόδια. Αλλά ήταν η βιόλα ντα μπράτσο ο αληθινός πρόγονος του βιολιού και της

Χάιντν - Συμφωνία Αρ. 94 σε Σολ Μείζονα "Η Έκπληξη"

Το "Κυνηγητό" του Φραγκονάρ διαθέτει ένα παρόμοιο στοιχείο έκπληξης με αυτό της Συμφωνίας της "Έκπληξης" του Χάιντν.

Ο Χάιντν πραγματοποίησε δύο πολύ επιτυχημένες επισκέψεις στο Λονδίνο, τις οποίες είχε οργανώσει ο Γερμανικής καταγωγής βιολιστής και ιμπρεσάριος Γιόχαν Πέτερ Σάλομον. 

Ο συνθέτης έγραψε έξι συμφωνίες σε κάθε επίσκεψη, οι οποίες είναι οι τελευταίες και οι καλύτερές του.

Αυτή η συμφωνία ανήκει στην ομάδα των έξι που έγραψε στην πρώτη επίσκεψή του το 1791-2. 

Οι δώδεκα αυτές συμφωνίες είναι γνωστές και με τον τίτλο Συμφωνίες "Σάλομον".

Μέρη:

I. Adagio cantabile - Vivace assai

To πρώτο μέρος, με το εναρκτήριο Adagio cantabile, έχει μια αργή εισαγωγή με εναλλασσόμενα μέρη ανάμεσα στα ξύλινα πνευστά και τα έγχορδα. Ακολουθεί ένα Vivace assai, το οποίο είναι σε έξι χρόνους ανά μέτρο. Ταξιδεύει ανάλαφρο με την αρχική μελωδία που παίζουν τα βιολιά, μέχρι τη γρήγορη είσοδο ολόκληρης της ορχήστρας. Το δεύτερο θέμα περιέχει ένα συγκοπτόμενο ρυθμό στα φαγκότα, τις βιόλες και τα δεύτερα βιολιά, ενώ τα πρώτα βιολιά εκτελούν γρήγορους δακτυλισμούς. Το αρχικό θέμα επανεκτίθεται και κατόπιν το κεντρικό τμήμα της "ανάπτυξης" εισάγει ένα νέο κλειδί και χτίζει μια δραματική κλιμάκωση. Η μουσικής μας ξαναγυρίζει στα αρχικά θέματα, αλλά αυτή τη φορά με ορισμένες λεπτές μεταβολές της μελωδίας και του τόνου.


II. Andante

Το δεύτερο μέρος, Andante, αρχίζει με μια απλή μελωδία που θυμίζει ένα παιδικό τραγούδι. Η μουσική ανεβοκατεβαίνει με βήματα από διπλές νότες - που παίζονται απαλά, έπειτα επαναλαμβάνονται ακόμη απαλότερα και μια ξαφνική, δυνατή συγχορδία μας αιφνιδιάζει. Αυτή είναι η περίφημη "έκπληξη" που έδωσε στη συμφωνία το όνομά της. Το υπόλοιπο μέρος είναι μια σειρά παραλλαγών της μελωδίας, που δείχνει τη δεξιοτεχνία του Χάιντν στους ρυθμικούς και οργανικούς συνδυασμούς.
Η δεύτερη παραλλαγή λόγου χάρη, αρχίζει με δύναμη σε ελάσσονα τρόπο, με ταυτοφωνία των εγχόρδων και των ξύλινων πνευστών, ενώ μια άλλη παραλλαγή βάζει το όμποε να παίζει σε χρόνο από δύο νότες με τη συνοδεία των εγχόρδων. Στο τελικό μέρος, ουρά ή "κόντα", εμφανίζεται το πρώτο μέρος της μελωδίας στα όμποε και τα φαγκότα με ένα ενδιαφέρον αρμονικό υπόστρωμα των εγχόρδων.


III. Menuetto: Allegro molto

Το τρίτο μέρος, Menuetto: Allegro molto, έχει ένα κεντρικό "τρίο" μέρος με μια θαυμάσια μελωδία για τα βιολιά και τα φαγκότα.


IV. Allegro di molto

Το τέταρτο μέρος, Allegro di molto, βρίθει από ζωντάνια και παλμό. Αλλά όταν επανεμφανίζεται το αρχικό υλικό, απογειώνεται ξαφνικά σε ένα νέο, θυελλώδες επεισόδιο για να επιστρέψει κατόπιν στη φωτεινή διάθεση του μέρους. Λίγο πριν το τέλος, καθώς η τελική κλιμάκωση φαίνεται να έχει φθάσει στο αποκορύφωμά της, εμφανίζεται ένα λυτρωτικό ρολάρισμα στα τύμπανα με αυξανόμενη ένταση, σαν την "έκπληξη" της ξαφνικής συγχορδίας του δεύτερου μέρους.





Σχόλια