Η βιόλα

Η βιόλα μερικές φορές θεωρείται ο φτωχός συγγενής της οικογένειας των εγχόρδων, χωρίς αυτό να μας εκπλήσσει ιδιαίτερα: το κοντραμπάσο έχει τη θέση του παππού της ορχήστρας, το βιολί την οδηγεί και το τσέλο χρησιμοποιείται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας του όμορφου, μειλίχιου τόνου του. Αλλά η βιόλα, θαμμένη μέσα στα έγχορδα έχει σπανίως την ευκαιρία να λάμψει ως σόλο όργανο. Η βιόλα είναι μόνο κατά το ένα έβδομο μεγαλύτερη από το βιολί. Εκτός από το μεγαλύτερο μέγεθος της είναι εντελώς όμοια με αυτό. Το δοξάρι της βιόλας είναι κι αυτό λίγο μεγαλύτερο από του βιολιού. Οι χορδές της βιόλας ξεκινούν από Ντο που είναι μία οκτάβα χαμηλότερα από το μέσο Ντο και κουρδίζονται σε διαστήματα πέμπτης (Ντο, Σολ, Ρε και Λα). Οι ανοικτές χορδές αναπαράγουν ακριβώς την έκταση του τσέλου αλλά μία οκτάβα ψηλότερα. Το όνομα «βιόλα» χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την βιόλα ντα γκάμπα, ένα όργανο που κρατιόταν ανάμεσα στα πόδια. Αλλά ήταν η βιόλα ντα μπράτσο ο αληθινός πρόγονος του βιολιού και της

Ντομένικο Σκαρλάττι - εισαγωγή


Έπρεπε, λοιπόν, να αποδεσμευτεί από την πατρική επικυριαρχία ο Ντομένικο Σκαρλάττι και να ξενιτευτεί, για να ευεργετήσει τη μουσική αναπτύσσοντας τα ζηλευτά του χαρίσματα. Αναζητώντας το καινούριο, εστίασε τη συνθετική του προσπάθεια στα πληκτροφόρα όργανα (κυρίως στο τσέμπαλο), τα οποία στην εποχή του, συνεχώς εξελισσόμενα, είχαν εισβάλει θεαματικά στη ζωή των φιλόμουσων.

Οι 555 σονάτες για πληκτροφόρα όργανα που καρποφόρησαν από το δημιουργικό του κάματο δεν είναι απλώς ασκήσεις ερμηνείας (essercizi), όπως ο ίδιος τις είχε κατονομάσει και όπως άλλωστε ήταν παλιότερα πιστευτό. Αποτελούν μιαν ευφάνταστη σειρά σύντομων συνθέσεων, οι οποίες εισάγουν νέες τεχνικές ερμηνείας και προαναγγέλλουν τη μεγαλειώδη φόρμα της τριμερούς σονάτας.

Ένα σπάνιο οπλοστάσιο αρμονικού και ρυθμικού πλούτου αποκαλύπτεται από το άκουσμα των συνθεμάτων αυτών του Ντομένικο Σκαρλάττι. Δεν ήταν μόνο δεξιοτέχνης των χεριών, ήταν και δεξιοτέχνης της φαντασίας. Αναμειγνύει με εξαιρετική λεπτότητα και ισορροπία την πολυφωνία με τη μονωδία. Η γραφή του συναντιέται συνεχώς με τη χάρη, το πνεύμα και την κομψότητα της εποχής του Μπαρόκ. Δε μιμείται κανέναν. Τουναντίον, όντας καινοτόμος, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να τον μιμηθούν.

Οι σονάτες, αιχμή του πολυσήμαντου έργου του Ντομένικο Σκαρλάττι, αποτέλεσαν αντικείμενο επισταμένης έρευνας και καταλογογράφησης. Πρώτος ο Ιταλός πιανίστας και συνθέτης Αλεσάντρο Λόνγκο καταπιάστηκε με την αρχειοθέτηση και την οργάνωση των έργων αυτών. Η κατ΄αυτόν αρίθμησή τους ορίζεται με το πρόθεμα L.

Νεότερη είναι η αντίστοιχη εργασία του Αμερικανού τσεμπαλίστα Ραλφ Κέρκπατρικ. Ο κατάλογος που αυτός συνέταξε - όπου οι σονάτες ορίζονται με το Κ - θεωρείται οριστικός.

(Γιώργος Β. Μονεμβασίτης)



Σχόλια